CÔNG TY CỔ PHẦN SINH HỌC THIÊN AN
Nuôi dưỡng giá trị thiên nhiên
BÁC SỸ CÂY TRỒNG – Bệnh khô ngược cành cây Sầu Riêng
Bắt đầu vào mùa mưa, 1 đối tượng bệnh phá hại cây sầu riêng xuất hiện, đó chính là bệnh khô ngược cành. Tên gọi “khô ngược” đã nói lên sự tàn khốc của nó: cành không héo từ gốc lên như thông thường, mà ngược lại – khô từ ngọn vào gốc, và khi thấy triệu chứng thì thường đã quá muộn.
* Tác nhân gây bệnh: Nhiều tài liệu nói do 1 loại nấm gây ra, nhưng theo nghiên cứu các vườn bệnh thì bệnh này phát sinh do sự kết hợp của loại nấm cùng điều kiện môi trường thuận lợi.
1. Diaporthe durionigena – Xâm nhập qua vết thương trên cây:
Là loài nấm được xác định mới trên cây sầu riêng tại Đông Nam Á, Diaporthe durionigena có khả năng xâm nhập nhanh qua vết thương cơ giới (như vết cắt cành, gãy do gió, xén tóc phá hoại), hoặc các mô cây bị suy yếu do thiếu nước, nghẹt rễ, stress nhiệt, tuyến trùng tấn công… Sau khi xâm nhập, nấm tấn công hệ thống vỏ và mạch dẫn truyền của cành, khiến việc vận chuyển nước – dinh dưỡng bị gián đoạn hoàn toàn.
• Dấu hiệu nhận biết: Lá ở đầu cành héo vàng đột ngột, không rụng ngay mà bám dai dẳng; vỏ cành bong tróc, khô đen, bóc ra thấy mạch gỗ bị thâm đen hoặc phân hủy. Những thể quả nấm (pycnidia) có thể thấy trên vỏ cành – như những chấm đen nhỏ, hơi lõm.
• Điều kiện phát triển: Nhiệt độ mát 25–30°C, độ ẩm cao, râm mát, thoát nước kém – đặc biệt nguy hiểm trong giai đoạn đầu mùa mưa, khi vườn dư nước làm cây giãn nở đột ngột.
Diaporthe thường làm khô ngược ngọn, mà nếu không kiểm soát, nó sẽ xâm nhập vào thân chính – gây chết toàn bộ cây.
2. Rhizoctonia solani – Hung thần dưới lòng đất:
Nếu Diaporthe là “kẻ thù trên cành, ngọn”, thì Rhizoctonia solani chính là “ hung thần trong lòng đất”. Đây là loài nấm đất phổ biến, không tạo bào tử rõ ràng, nhưng sở hữu sợi nấm nâu đậm phân nhánh theo góc vuông đặc trưng, và đặc biệt là tạo hạch nấm (sclerotia) – giúp tồn tại lâu dài trong đất.
• Trên cây non: Gây thối cổ rễ, chết nhanh do hệ thống rễ bị mục nát.
• Trên cây trưởng thành: Tấn công từ phần cổ rễ hoặc gốc cành, khiến vùng đó bị thối nhũn, sau khô sạm, lan ngược lên – gây khô cành.
• Điều kiện phát triển: Ẩm ướt, mưa nhiều, đất chua nhẹ (pH 5.5–7), vườn không thoát nước tốt.
Rhizoctonia thường xuất hiện âm thầm, không biểu hiện rầm rộ, nhưng lại làm suy yếu cây, tạo điều kiện cho Diaporthe xâm nhập dễ dàng hơn.
MỐI LIÊN KẾT CỦA “BỘ ĐÔI TỬ THẦN” NÀY LÀ:
Nhiễm kết hợp cả Diaporthe và Rhizoctonia là cực kỳ phổ biến. Khi cây đã bị Rhizoctonia ở rễ (do ngập úng, đất xấu, phân bón không cân đối…), hệ miễn dịch của cây suy giảm – và chỉ cần một vết cắt nhỏ trên cành, Diaporthe sẽ xâm nhập và giáng đòn chí mạng.
Bệnh khô ngược không chỉ là bệnh “trên ca”, mà là biểu hiện của một hệ thống canh tác mất cân bằng từ gốc đến ngọn.
BIỆN PHÁP PHÒNG VÀ TRỊ BỆNH:
A. Phòng bệnh là then chốt:
1. Cải tạo đất – thoát nước tốt: đặc biệt ở Đông Nam Bộ và Tây Nguyên – nơi đất đỏ dễ bị nén chặt, gây úng.
2. Không trồng quá dày – tạo tán thông thoáng, giảm độ ẩm.
3. Bón phân cân đối – hạn chế đạm thừa, tăng hữu cơ, bổ sung vi sinh vật có lợi như Trichoderma.
4. Không để rễ bị stress – tránh tưới nước quá nhiều hoặc quá ít.
5. Vệ sinh dụng cụ làm vườn – cắt tỉa sạch sẽ, sát trùng sau mỗi lần cắt.
B. Xử lý khi phát hiện bệnh:
1. Cắt bỏ cành bệnh triệt để: cắt sâu vào phần khỏe 30–50 cm.
2. Tiêu hủy cành bệnh ngoài vườn, tránh lây lan.
3. Bôi thuốc vào vết cắt: dùng gốc đồng,…
4. Phun toàn tán và tưới gốc: phun hoạt chất Azoxystrobin + Difenoconazole, Propiconazole,…
Tưới: Validamycin, Fluazinam, Metalaxyl + Mancozeb,…
5. Kết hợp vi sinh để khống chế mầm bệnh đất.
6. Phục hồi cây sau xử lý: bổ sung Bo – Canxi – Silic, amino acid, phân sinh học – giúp cây tăng sức đề kháng, liền vết thương nhanh.
Diaporthe durionigena và Rhizoctonia solani là hai tác nhân nấm nguy hiểm, một ở cành – một ở rễ, nhưng lại tương hỗ nhau để gây nên một căn bệnh cực kỳ nguy hiểm cho cây sầu riêng. Nếu không phòng từ đầu, người làm vườn sẽ mất trắng cả vườn cây chỉ trong vài tháng mùa mưa. Hãy coi bệnh khô ngược cành không phải là “sự cố”, mà là lời cảnh báo rằng hệ thống canh tác cần được đánh giá lại toàn diện – từ giống, đất, nước, phân, cách chăm cây đến cách quan sát.
Ngày đăng: 08:12 08/06/2026 - cập nhật lúc: 08:12 08/06/2026
