Giữ ổn định thị trường phân bón trước biến động toàn cầu

Xung đột tại Trung Đông từ cuối tháng 2/2026 đang gây gián đoạn chuỗi cung ứng, đẩy chi phí vận tải, nguyên liệu và sản xuất tăng mạnh, kéo theo biến động giá phân bón trên toàn cầu. Trong bối cảnh đó, sáng 28/3 tại Hà Nội, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tổ chức Hội nghị về giải pháp bình ổn giá và đảm bảo nguồn cung phân bón phục vụ sản xuất trồng trọt.

Ông Huỳnh Tấn Đạt, Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phát biểu tại hội nghị.

Doanh nghiệp chia sẻ áp lực, đề xuất tháo gỡ

Thực tế cho thấy, dù chịu tác động trực tiếp từ thị trường quốc tế, các doanh nghiệp trong nước vẫn chủ động duy trì sản xuất, tối ưu công suất và điều tiết cung ứng. Nhiều đơn vị chấp nhận giảm lợi nhuận để giữ giá bán hợp lý, góp phần ổn định thị trường và chia sẻ khó khăn với nông dân.

Ông Nguyễn Viết Hiến, Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Đạm Ninh Bình cho biết, tổng công suất sản xuất urê trong nước hiện đạt khoảng 2,8 triệu tấn/năm, trong khi nhu cầu chỉ khoảng 2,1 triệu tấn, dẫn tới dư thừa khoảng 700.000 tấn. Do đó, các doanh nghiệp buộc phải cân đối giữa thị trường nội địa và xuất khẩu để đảm bảo vận hành ổn định. Riêng Công ty TNHH MTV Đạm Ninh Bình mỗi năm xuất khẩu khoảng 150.000 tấn, còn lại khoảng 350.000 tấn phục vụ thị trường nội địa.

Từ thực tiễn này, nhiều doanh nghiệp đề xuất cần có cơ chế linh hoạt hơn về chính sách để vừa đảm bảo nguồn cung trong nước, vừa tạo điều kiện tiêu thụ lượng dư thừa.

Bà Bùi Thị Thanh Giang – Phó Trưởng Ban Kế hoạch Kinh doanh, Tập đoàn hóa chất Việt Nam cho rằng, trong khi các nhà máy vẫn duy trì sản xuất ổn định, việc áp dụng thuế xuất khẩu 5% đối với một số mặt hàng như urê, lân đang làm giảm khả năng cạnh tranh. Do đó, doanh nghiệp kiến nghị xem xét giảm thuế về 0% để tăng khả năng xuất khẩu trong bối cảnh nguồn cung trong nước đang dư thừa, qua đó giúp doanh nghiệp duy trì sản xuất liên tục và giảm chi phí.

Ông Nguyễn Trí Ngọc, Phó Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam đánh giá, hội nghị là phản ứng kịp thời của ngành trước

biến động từ thị trường trong bối cảnh xung đột Trung Đông.

Ở góc độ sản xuất hữu cơ, ông Nguyễn Văn Bốn – Giám đốc kỹ thuật khu vực miền Bắc, Công ty cổ phần Tập đoàn Quế Lâm nhấn mạnh cần thúc đẩy mạnh hơn mô hình canh tác bền vững. Theo đó, cần có chính sách hỗ trợ nguồn nguyên liệu sản xuất NPK, khuyến khích nông dân sử dụng phân hữu cơ , đồng thời xây dựng chuỗi liên kết giữa trồng trọt và chăn nuôi để tối ưu hiệu quả và giảm chi phí đầu vào.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp sản xuất NPK, DAP và phân lân cũng đề nghị tăng cường năng lực dự báo thị trường, đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu, giảm phụ thuộc vào một số thị trường nhất định, từ đó nâng cao khả năng chống chịu trước biến động toàn cầu.

Ở lĩnh vực phân bón DAP, ông Nguyễn Hoàng Trung, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần DAP – Vinachem cho biết, nhu cầu trong nước khoảng 1 triệu tấn/năm, cùng với khoảng 500.000 tấn nhập khẩu, cơ bản đáp ứng đủ nguồn cung, không xảy ra thiếu hụt.

Tuy nhiên, chi phí sản xuất DAP phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu (khoảng 80%) như lưu huỳnh, amoniac, quặng apatit. Trong đó, giá lưu huỳnh – chủ yếu từ Trung Đông – đã tăng trên 40% do gián đoạn nguồn cung.

Biến động đầu vào khiến giá thành sản xuất DAP tăng khoảng 1,97 triệu đồng/tấn (tương đương 12%). Dù vậy, doanh nghiệp chỉ điều chỉnh giá bán ở mức hợp lý để chia sẻ khó khăn với thị trường, đồng thời ưu tiên cung ứng trong nước, dù giá xuất khẩu cao hơn khoảng 1,5 triệu đồng/tấn.

Tương tự, ở lĩnh vực phân lân, các doanh nghiệp cũng chủ động điều tiết giá nhằm giữ ổn định thị trường. Ông Nguyễn Quốc An, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Supe phốt phát và Hóa chất Lâm Thao cho biết, dù chi phí đầu vào tăng đáng kể, nhưng doanh nghiệp chỉ điều chỉnh giá bán ở mức khoảng 3%. Song song với đó, đơn vị triển khai nhiều giải pháp như tiết giảm chi phí, tối ưu sản xuất và mở rộng nguồn cung nguyên liệu để giảm áp lực giá thành.

Một số doanh nghiệp thương mại, nhập khẩu cũng kiến nghị cần giảm chi phí trung gian, logistics, đồng thời minh bạch thông tin thị trường để hạn chế đầu cơ, găm hàng – những yếu tố dễ phát sinh khi giá cả biến động.

Siết quản lý, hướng tới phát triển bền vững

Từ góc độ hiệp hội, ông Nguyễn Trí Ngọc, Phó Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam đánh giá, hội nghị là phản ứng kịp thời của ngành trước biến động từ thị trường trong bối cảnh xung đột Trung Đông. Ông cho rằng, ngành trồng trọt không chỉ đóng vai trò quan trọng trong xuất khẩu mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của hàng triệu nông dân, vì vậy chính sách cần phản ứng nhanh và sát thực tiễn.

Theo ông Ngọc, điểm tích cực là doanh nghiệp trong nước đã chủ động thích ứng, đảm bảo nguồn cung, thậm chí chấp nhận chia sẻ lợi nhuận để giữ ổn định thị trường. Tuy nhiên, về lâu dài cần đẩy mạnh tái cơ cấu ngành phân bón theo hướng tăng sử dụng phân hữu cơ, nâng cao hiệu quả sử dụng vật tư và giảm chi phí sản xuất.

Đồng thời, cần tăng cường quản lý thị trường, ngăn chặn tình trạng đầu cơ, găm hàng và phân bón giả, phân bón kém chất lượng; đồng thời xây dựng chiến lược phát triển phân bón bền vững, gắn với mục tiêu tăng trưởng xanh và bảo vệ môi trường.

Về phía cơ quan quản lý nhà nước, ông Huỳnh Tấn Đạt, Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết, các ý kiến đã phản ánh đầy đủ thực trạng ngành trước tác động của xung đột Trung Đông. Ông nhấn mạnh ba nhóm kiến nghị lớn từ doanh nghiệp.

Thứ nhất, cần tăng cường khai thác và sử dụng hiệu quả nguồn nguyên liệu trong nước, đặc biệt là quặng apatit, nhằm nâng cao tính tự chủ trong sản xuất.

Thứ hai, cần siết chặt quản lý thị trường, tăng cường kiểm tra, giám sát để kịp thời phát hiện, xử lý các hành vi đầu cơ, tăng giá bất hợp lý, cũng như ngăn chặn phân bón giả, phân bón kém chất lượng.

Thứ ba, cần xem xét điều chỉnh chính sách thuế và các chi phí trung gian để giảm áp lực giá thành, tạo điều kiện cho doanh nghiệp duy trì sản xuất ổn định và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Đáng chú ý, từ nội dung kết luận và kiến nghị bổ sung, lãnh đạo Cục cũng nhấn mạnh cần tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn nông dân sử dụng phân bón tiết kiệm, hiệu quả, đúng thời điểm; đồng thời đẩy mạnh nhân rộng các mô hình sử dụng phân hữu cơ, góp phần nâng cao chất lượng nông sản và bảo vệ môi trường.

Bên cạnh đó, cơ quan quản lý sẽ phối hợp với các bộ, ngành nghiên cứu chính sách hỗ trợ giảm chi phí vận chuyển, vật tư, năng lượng và nguyên liệu đầu vào, qua đó góp phần bình ổn thị trường và hạn chế tình trạng tăng giá đột biến. Nội dung này cũng gắn với mục tiêu dài hạn là sử dụng vật tư nông nghiệp theo hướng thông minh, tiết kiệm và bền vững hơn.

Trong bối cảnh thị trường thế giới nhiều biến động, sự chủ động của doanh nghiệp cùng với vai trò điều tiết của cơ quan quản lý đang trở thành “trụ đỡ” quan trọng giúp ngành phân bón giữ ổn định. Tuy nhiên, về lâu dài, việc xây dựng chiến lược phát triển bền vững, nâng cao tính tự chủ và minh bạch thị trường vẫn là yêu cầu cấp thiết để ngành nông nghiệp vững vàng trước những cú sốc bên ngoài.